نظر سنجی
 
                       
مجموعه باغ نشاط
مجموعه باغ نشاط لار شامل قصروبنای عالی،حمام ، باغ وحصار می باشد وقدیمی ترین منبع در دسترسی که بدان اشاره می کند،سفرنامه فیگوئروا است که بانی آن را الله وردی خان حاکم شیراز معرفی کرده ونوشته است که الله وردی خان اساس قصر راپی ریزی نمود وسپس بناهای ناتمام توسط امام قلی خان به اتمام رسید.
بنا به اعتقاد فیگوئروا هرچند اندازه قصرچندان قابل توجه نیست ولی دارای بناهای عالی شامل عمارت های تا بستانی و زمستانی می باشد. قصردر محوطه باغی بزرگ وپر از درختان نارنج و پرتقال و...واقع شده است.
جلو خان ورودی بنا با همان سنگ سفیدی ساخته شده که در ساختمان بازار نیز به کار رفته است.حاکم شهر به هنگام اجرای عدالت یا بار عام  بر روی سکوئی بلند رفته و در آنجا بر مخده ایی می نشیند.در دو طرف این سکو چند درگاهی وجود دارد که مقر قضاتی است که به هنگام اجرای عدالت از سوی حاکم؛باید حضور داشته باشند.
کاخ مذکور بی شک یکی از چند ساختمان زیبایی است که به فرمان الله وردی خان دز لار وشیراز بناگردیده است.
در کتاب تاریخ لارستان راجع به بنای قصرباغ نشاط لار آمده است که قصرباغ نشاط در شمال شرق لار قرار دارد و از جمله آثار قدیمی در لار می باشد که علی خان لاری حاکم یک قرن ونیم پیش لارستان به تجدید آن پرداخته وبنارا به عنوان ارگ ایالتی قرار داد.
قصرمذکور دارای خلوت خانه،دیوان خانه، فرش خانه، توپ خانه وقورخانه بوده است و اگرچه بنا، برطبق اسناد موجود تاریخی ودوره علی خان ثانی مربوط می شود(سال های 1251هجری قمری)،اما وجود یک روایت مستند این امکان را بدست می دهد تا بنیان اولیه آن را مربوط به دوره صفوی بدانیم که در دوره علی خان ثانی مورد تعمیر و تجدید بناگرفته است.
(لازم به تذکر است که مرحوم لاری (موُلف تاریخ لارستان )در خصوص بنیان اولیه قصر در زمان صفوی تنها به وجود یک روایت مستند اشاره کرده وعین روایت را نقل نمی کند).
سپس نویسنده کتاب تاریخ لارستان به یادداشت فیگوئروا در مورد قصر مذکور اشاره کرده و نوشته است:فیگوئروا نیز بنیان قصر را مربوط به دوره الله وردی خان صفوی دانسته است،بنابراین احتمال اینکه قصرو باغ توصیف شده است توسط سفیر اسپانیا (فیگوئروا)همان قصروباغ نشاط فعلی باشد،وجود دارد.
در کارنامه دهسال خدمت سازمان حفاظت آثار باستانی نیز راجع به قصر مذکور آمده است :مجموعه باغ نشاط با شماره 973در میان آثار باستانی ایران ثبت می باشد.این بنا به دوره افشاریه مربوط است.
در کتاب معماری ایران دوران اسلامی –فهرست بناها از مجموعه باغ نشاط به عنوان بناهای دوره قاجاری یادشده اشت.
کتاب لارشهری به رنگ خاک نیز اطلاعات مختصری راجع به بنای قصر باغ نشاط آورده است:
1- این بنادر میان فضای سبزی قرار دارد ومقر حکومتی لار پس از صفوی بوده است
مساحت قصر 135*135متر است واز نظر حفاظت ونگه داری در وضیت نامطلوبی قرار دارد.ارتفاع طبقه بالا 7متر و ایوان ها 12/54متراست.طبقه زیرین نیز روی هم رفته دارای 4اتاق است واتاق مرکزی درست زیرسالن ایوان قرار دارد.یک منفذ و روزنه هشت گوش که در بالا قرار دارد،روشنی بخش این قسمت از بنا است.در وسط اتاق مرکزی مذکور،حوضی از سنگ مرمر، به صورت هشت ضلعی قرار گرفته است.بنای قصرباغ نشاط مربوط به دوران صفوی است.
در قسمت دیگری از کتاب لار شهری به رنگ خاک راجع به بنای حمام باغ نشاط آمده است که این حمام در ضلع شمالی باغ قرار دارد وبه احتمال هم با بنای خود،بنیان گردید.حمام شامل دو اتاق می باشد که هردو توسط گنبدی کوچک مسقف شده اند و ورودی آن رو به حیاط باز می شود.
                
 
آنچه گذشت توصیفاتی راجع به مجموعه باغ نشاط لار از کتب ومنابع گذشته بود.
اطلاعاتی نیز به دنبال بررسی های محلی که از باغ نشاط در اسفند ماه 1373هجری شمسی برای نگارنده حاصل شد،موجود است که به قرار زیر می باشد:
هم اکنون مجموعه باغ نشاط در درون حصاری قرار دارد که با مصالح سنگ وملاط گل کارشده وسپس به کمک خشت تکمیل شده است .آثار تعمیرات در بعضی از قسمت های حصار مذکور به چشم می خورد.
به نظر که بنای قصر 4طبقه بوده است ولی تاُسیسات طبقه چهارم به شدت آسیب دیده اند و در حال حاضرتنها خرابهایی از آن به چشم می خورد.ازاره نمای بیرونی قصر شامل سنگ تراشیده ومنظمی به طول 81 سانتی متر وعرض 41سانتی متر می باشد که بر روی بعضی از آنها تزئین مشبک کاری به چشم می خورد.
این گونه تزئین علاوه برجنبه زیبایی، به روشن نمودن فضای زیرزمین قصر نیز کمک می نموده است.مصالح قصراز سنگ وگچ می باشد.
از آجرنیز در زدن طاق های نمای بیرونی قصر استفاده نموده اند،در حالیکه طاق های اتاق های داخل قصربه کمک سنگ زده شده است. طاق های اخیرآسیب زیادی دیده اند و در حال حاضر تلاش می شود تا به کمک شمع های زده شده، از خرابی کامل آنها جلوگیری شود.
بنای قصر ارتفاع قابل توجهی نسبت به باغی که در آن واقع شده است ،دارد.به عبارتی به کمک 5عدد پلکان سنگی که به صورت دو طرفه ساخته شده است،می توان به قصر وارد شد.
ورودی قصردارای تزئینات زیبای مقرنس است که به صورت رسمی بندی وچهار قطاره،ورودی قصر راتزئین نموده است.علاوه بر آن تزئین گچ بری به صورت موتیف های گیاهی،حیوانی وکتیبه ،هم چنین طاقچه هایی با تزئین مقرنس گچی به چشم می خورد.
پیش از این بر روی گچ بری های مذکور لایه ایی از گچ کشیده شده بود که اینک توسط مرمت کاران میراث فرهنگی که مقارن با دیدار اینجانب از بنای باغ نشاط ،مشغول مرمت بنا بودند،به تدریج از زیر گچ بیرون می آیند.
تزئین اتاق های داخل قصر به صورت نقاشی دیواری بوده که هنوز آثاری از این نقاشی ها علی رغم صدمات زیاد،به چشم می خورد.
هم چنین کاخ داخل قصر به صورت نقاشی دیواری بوده که هنوز آثاری از این نقاشی ها علی رغم صدمات زیاد ، به چشم می خورد.
                       
همچنین کاخ شامل یک قسمت زیر زمین می باشد که به هنگام فصول گرم سال مورد استفاده قرار می گرفته است . 20عدد پلکان ،رابط طبقه اول به قسمت زیر زمین کاخ می باشد .
نوع طاق اتاق های زیر زمین از نوع هفت و پنج است و به طور کلی وضعیت بهتری نسبت به طاق اتاق های طبقه اول دارد زیر زمین شامل یک اتاق مرکزی با دو اتاق فرعی است. در کتاب لار شهری به رنگ خاک به وجود چها اتاق در بخش زیر زمین کاخ اشاره شده (در حالی که نگارنده به یک بخش مرکزی و 2 اتاق فرعی برخورد کردم) هر چند خود بخش مرکزی را می توان به دو جزء 1- اتاق مرکزی 2- قسمت بادگیر تقسیم کرد .
بادگیر مذکور علاوه بر ایجاد فضای خنک و تهویه هوای زیر زمین، به روشنایی آن نیز کمک می نموده است.
همچنین وجود یک حوض هشت ضلعی در وسط اتاق مرکزی، زیبایی خاصی بدان بخشیده است.زیر زمین دارای دو ورودی است که در حال حاضر یکی از ورودی ها مسدود می باشد.اتاقهای بخش زیر زمین قصر دارای طاقچه های دیواری هستند.
در محوطه باغ نشاط حوض های 8 ضلعی مشاهده می شود که بزرگترین آنها در جلو ورودی قصر باغ نشاط قرار دارد و در کل دارای 9 فواره بوده که هشتای آن در هشت ضلع و یکی در مرکز حوض قرار داشته است.هنوز آثار بعضی از فواره های سنگی به چشم می خورد.
              
در مورد زمان ایجاد بنای قصر نشاط اختلاف نظر وجود دارد و چنانچه سابقاُ ذکر شد ، بعضی بنا را به زمان صفوی و بعضی به دوران افشاریه و یا قاجار نسبت می دهند ، اما به نظر می رسد که یادداشت های فیگو ئروا مبنی بر بنیان یک قصر توسط الله وردی خان در لار با ساختار قصر باغ نشاط مطابقت کند .در قسمتی از یادداشت های فیگوئروا از بنای قصری در لار یاد شده که دارای امارت تابستانی و زمستانی بوده و در کل ابعاد چندان زیادی نداشته است.قرار گرفتن قصر در درون یک باغ نیز با موقعیت فعلی قصر باغ نشاط تطبیق دارد .
همچنین بنا به گفته مرحوم مورخ لاری اگر چه بر طبق اسناد موجود تاریخی ، بنای قصر طی سالهای 1251 ه.ق.(برابر دوره محمد شاه قاجار) ساحته شده ولی وجود یک روایت مستند ثابت می کند که اساس قصر به زمان صفوی تعلق دارد .البته چنانچه پیشتر آمد، مرحوم مورخ لاری این روایت را نقل نکرده است.
نمای بیرونی قصر  از نظر فرم ظاهری با بنا های عالی زمان صفوی نظیر کوشک اصلی باغ فین کاشان و از نظر تزئینات با بناهای نظیر کاخ هشت بهشت اصفهان شباهت دارد ، در نتیجه به احتمال قصر باغ نشاط با الهام از چنین بناهایی ساخته شده است .
کتاب جغرافیای اصفهان (1294ه.ق) امارت هشت بهشت را چنین وصف کرده است که (باغ و امارت تحتانی و فوقانی قصر میان و وسعت دستگاه آن از حد توصیف خارج است.غیر از ایوان های عالی و ارسی های یکصدو پنجاه و یک زوج درب اتاق تنها در بالا و پائین دارد .) قصر مذکور از بناهای دوره شاه سلیمان صفوی (1080ه)است .
دارای ازاره مرمر فراوان و یک طاق مقرنس مذهب عالی در سر سرای آن و اتاقهای مزین به نقاشی دارد و در پشت بغل های آن در نماهای خارجی بنا که کاشی کاری شده است ، انواع وحوش و طیور با اشکال بسیار متناسب نشان داده شده است.
اساس کوشک فین کاشان نیز که در باغ فین قرار دارد ، مربوط به دوره شاه عباس (1587) است اما به نظر می رسد که ساختمان های بنا شده در باغ فین طی سال های بعد ویران گردیده باشند. ساختمان های فعلی باغ فین به دوره فتحعلیشاه قاجار (1799- 1834 )متعلق است بنا به طرحی که نقاش معروف کست از باغ فین کشیده است،اتاق های کوشک با نقاشی دیواری مزین شده بودند . ساختمان فعلی دارای چندین مدخل است که دیوار های بلندی را که ساختمان را محصور کرده ، قطع میکنند.
مدخل اصلی در طرف شمال قرار دارد.حمام دارای اتاق های مختلف و خزینه آب سرد و گرم است .(8)
به مبحث باغ نشاط لار بر می گردیم .با توجه به مطالب سابق الذکر به نظر می رسد که به احتمال اساس کاخ باغ نشاط در عصر صفوی پی ریزی شده و سپس طی دوره های بعدی و تا دوران قاجاریه تکمیل، تزئین و یا مرمت گردیده باشد.
علاوه بر کاخ مذکور ، ساختمان یک حمام که وضعیت بهتری نسبت به قصر از نظر استحکام فعلی دارد ، در محوطه باغ به چشم می خورد.
حمام مذکور شامل رخت کن ، صحن حمام و خزینه آب سرد و گرم است .سقف حمام به کمک گنبد های کوچکی گرفته شده است
              
تزئین موجود بر بدنه یکی از ستون های قسمت رخت کن حمام شبیه به تزئیناتی است که همزمان با دوره زندیه رایج و متداول گردیدند.
بر روی ستون دیگری از قسمت رخت کن حمام تزئین نا تمامی که در مراحل اولیه رها شده است، به چشم می خورد چنین به نظر می رسد که هنرمند در سدد تزئین از نوعی که ذکر شد،بر روی کلیه ستون های حمام بوده است اما این تصمیم به اتمام نرسیده و کار در مراحل اولیه رها شده است.
کتیبه تعمیر حمام بر روی یکی از ستون های رخت کن با این مضمون به چشم می خورد:(چون ابنیه و حمام و جدار باغ از دیر باز رو به انهدام وتقریباُ معدوم شده بود،این بنده ابراهیم قوام به تجدید وتعمیر آن پرداختم (1305).
یک حوض در وسط رخت کن حمام به چشم می خورد .سابقاُ وجود حوض در رخت کن حمام ها هم جهت تطهیر پا برای ورود به حمام و هم جهت جلوگیری از سرماخوردگی پس از شستشو و به هنگام خروج ، در حمام ها منظور می شده است .
تزئینات کاشی به صورت قطعات کوچک کاشی با نقوش گل و بوته در حواشی ازاره صحن حمام مشاهده می شود. همچنین تزئینات آهک بری با ظرافت خاص و در قسمت های مختلف حمام نقش شده اند . متیف های تزئینات آهک بری شامل گل و بوته ، گیاه و نقوش حیوانی است ، در کتاب لار شهری به رنگ خاک از تزئینات مذکور به عنوان نقاشی دیواری یاد شده که این برداشت اشتباه می شود .
                  
بنا به گفته یکی از مسئولین مرمت گر حمام (که به هنگام یازدید اینجانب از باغ نشاط مشغول تعمیر بنا بوده اند) ورودی حمام فعلی که رو به باغ باز می شود ، الحاقی است  و در واقع ورودی اصلی حمام مسدود شده است.
از مصالح سنگ در ساخت حمام استفاده شده است . آجر نیز در زدن طاقهای حمام به کار رفته است .
به هنگام مرمت حمام ( زمستان 1373 ه.ش) مقادیر قابل توجهی ظروص سفالی از بنا به دست آمد . راجب زمان بنای حمام اختلاف نظر قرار دارد. بعضی بنای حمام را متعلق به دوران صفوی وبرخی افشاریه ویا قاجاریه می دانند.